Mongol Sagaj Klub

2016\11\09

Шагайн харвааны үүсэл, хөгжил

Шагайн харваа нь хүн байгаль хоёрын шүтэлцээг өөртөө агуулсан, нүүдэл суурьшлын зохицохуйд оршиж чаддаг, нэг нь нөгөөдөө хүндэтгэл үзүүлэх урам хайрлахын ур ухааныг уухайгаараа илэрхийлж байдаг хамгийн бага хөрөнгө зардлаар олон мянган хүнийг нэгэн зэрэг наадан цэнгүүлж болдог үндэсний соёлын үнэт өв юм.

13887118_1752762098303257_137947358679609146_n.jpg

Зэрлэг ан амьтдыг гаршуулж гэриийн тэжээвэр болгон таван хошуу мал сүргийг амьдралын эх суурь болгон эрхэлж, хөтөлж ирсэн тэр үеэс нүүдэлчдийн соёл иргэншлийн их түүх эхэлдэг. Уламжлалт бэлчээрийн малтай нүүдэлчин овог аймгуудын дунд малынхаа ашиг шимийг бүрэн дүүрэн авч амьдрал ахуйдаа хэрэглэж ирсний дотор ялангуяа хүнсэнд хэрэглэсэн малынхаа мах, арьс, нэхий, яс зэрэгт маш хүндэтгэлтэй хандаж эрүүл мэндээ нөхөн сэргээх, эрхлэн тоглох наадам цэнгээний чухал хэрэгсэл болгон ашиглаж ирсэн уламжлалтай. Үүний нэг жишээ нь мал болон зээрийн шилбэнд байдаг дөрвөн бэрхийн буулт бүхий жижигхэн ясыг “шагай” хэмээн нэрлэж түүнийг гэрийн тоглоом наадамд хэрэглэх арга ухааныг сүвэгчлэн бүтээсэн төдийгүй хүн ардынхаа ёс зан заншил, ой ухааныг хөгжүүлэх, бие биедээ хүндэтгэлтэй хандах харилцааны өндөр соёлыг эзэмшүүлэхэд чиглэгдсэн байна.

Шагай шүүрэх, шагай няслах, шагай таах, богцог няслах зэргээс салбарлаж гарсан “Шагайн харваа” наадам нь Гурван голын эхээр нутаглаж байсан Хамаг Монголын олон овог аймгуудын дунд хүчтэй түгэн дэлгэрч байсныг түүхийн зарим эх сурвалжуудад тов тодорхой тэмдэглэн үлдээсэн байдаг. Сурвалж бичгүүдэд, Харвах намнахдаа мэргэн Халх монголын эрчүүд Хана Хасаа өрж Харваа,цэц мэргээ сорьдог байжээ гэсэн нь Гурван голын сав нутгийн эрчүүд ав ан хомрогод мордох, цэрэг дайны бэлтгэл хангах цугларалтынхаа үед шагай харваж наадан, отог овгоороо багшин нэгдэж бие биедээ хүндэтгэл үзүүлж урам хайрлах ур ухаанаа дэлгэрүүлж байсны гэрч билээ.

Шагай харваж наадах дэг горим нь нэг баг 7-9 эрчүүдээс бүрдэх ба тоглож буй хоёр баг 30 хасаа өрж 9 тохой зайнаас нийллэг, шувтарга, гоц мэргэ гэсэн үеүдэд баг тус бүрээс 2 харваач сууж тус бүр 4 сум тавьж 3 өрөг харваж нэг нь нөгөөгөөсөө таван хасаа татаж чадсан тохиолдолд хожил тооцдог журамтай. Ингэж тоглох явцдаа тухайн 2 баг дундын сайхан уухайгаар хүндэтгэл илэрхийлж бас урам хайрлан оноо цэц мэргийг нь улам анхиулдаг юм. Шагайн уухай нь бүс нутгийн түмэн олны зан үйл, соёл, хэв маягаас үүдэлтэй дөрвөн чиглэлд хуваагддаг.

  1. Төв халхын угалз уухай
  2. Боржигон уухай
  3. Зуутын идэрийн уухай
  4. Баруун монгол буюу Дархад уухай гэж төрөлжүүлэн ардын язгуур урлагийн төрөлд багтаан үндэсний соёлын үнэт өв хэмээн үздэг байжээ.

Манай нэрт яруу найрагч, төрийн соёрхолт Р.Чойном Монголынхоо тухай нэгэн шүлэгтээ, Монгол гэдэг чинь
Адууны үнэртэй халхын талд байдаг юм
Агар зандан хашлаганаас тавих сумны уухайнд байдаг юм
Айраг найрын хуа дэмбээнд байдаг юм гэж яруу сайхнаар дүрсэлж адуу, шагай, айраг гурваар аугаа монголын дүр төрхийг холын хүний сэтгэлд хүргэж байсан байна.

Төв болон баруун аймгуудад Шинийн 3-ны дотор хотондоо шагай харвуулсан айлын мал тэр жилдээ өвчин эмгэггүй өсч үрждэг, түүнээс гадна шагайн харвааны сүрлэг сайхан уухайн дууг сонссон хүний хийморь сэргэдэг гэх мэтээр бэлэгдлийн өндөр ач холбогдол өгдөг.

 

mongol

2016\11\09

A teknősbéka kirakása

A mongolok a hold járása szerinti újév első napján nekilátnak a "teknősbéka kirakásának". A szálláson összegyűjtött, és részben megfestett birka bokacsontok teknősbéka alakot formázó elhelyezése gazdagságot hoz és elűzi a betegségeket az új esztendőre. A teknőst általában állatbőrre rakják ki a pásztorok a jurta északi, vagyis "tiszteleti" részén, fejét szintén északra, vagyis a szellemek, istenek lakhelye felé fordítva. A színezett csontok a test és a végtagok felismerhető részei mellett a belső szerveket is megjelenítik, így a szívet, veséket és a húgyhólyagot.

Az egyik mongóliai piacvezető mobilszolgáltató jóvoltából animálva láthatjuk a teknősbéka kirakásának menetét.

Az elhárító rítusként értelmezhető szokáshoz egy játék is párosul: a holdújév második vagy harmadik napján a pásztorok szétosztják a teknőst alkotó csigacsontokat. Ehhez számozott kockát használnak. Aki egyest dob, az leveheti a teknős szívét (zürh) vagy húgyhólyagját (davsag); aki kettest, az pályázhat a szemekre (nüd), fogakra (süd) vagy a vesékre (böör); a hármas dobással a fej (husuu) csontjait lehet megszerezni; a négyessel pedig a nyakat (hüzüü) vagy valamelyik lábat (höl). Az ötöst dobó a körmöket vehet le, míg a hatost gurító a teknős testéből szerezhet meg egy sornyit. Rosszul az jár, aki az előző játékossal megegyező értékűt dob: ő abban a körben nem vehet le újabb csontokat. Az nyer, aki a legtöbb csigacsontot gyűjtötte. Az alábbi videón egy TV studióban mutatják be a játékot.

 

jatekok

2016\11\08

Монгол Шагайн Клубын зорилго

Клубын зорилго бол монголын хонины шагай ба түүгээр тоглодог тоглоомуудыг дэлгэрүүлэн танилцуулахад оршино. Юуны өмнө монголын уламжлалт шагайн харвааг сурах бэлтгэл хийхээс гадна Унгар улсад түүнийг дэлгэрүүлэн олон түмэнд хүргэх болно. Энэхүү гайхалтай тоглоом нь спорт бөгөөд манай оронд амьдарч байгаа монголчууд болон тоглоом наадам, уралдаан тэмцээн, нүүдлийн соёл иргэншилд зүрх сэтгэлээ өгөгсөдийн „сэтгэлийг эзэмдэнэ” гэдэгт итгэхийн зэрэгцээ хэдэн жилийн дараа улс хоорондын уралдаанд сойгдох багийг бүрдүүлэн гаргана.

mongol zorilgo

2016\10\18

Az első klubnap 2016. október 17-én este a DocuArtban

A hétfői nyitó alkalom igazán jól sikerült. Zeneemyadar Batbayar nagykövet úr három gyermekével érkezett, és biztos ami biztos, kivezényelte az egész követséget az alkalomra. (Na jó, ezt nem tudhatjuk, mindenesetre több család is érkezett a képviseletről.) Sárosdi Davaakhuu Ganbold barátom, aki egyébként a magyar irodalom felkent és Balassi Bálint-emlékkarddal is jutalmazott műfordító apostola nagy lelkesedéssel vetette bele magát a játékba. Nagyon össze kellett szedjem magam, hogy mint klub alapító, nehogy kudarcot valljak:)

A gyereksereg létszámát jobbára a követség biztosította, a csapat nagy lelkesedéssel vágott bele a sagaj pöckölésbe. A legmeglepőbb történetről - egyébként barlangász körökből ismert - barátaim gondoskodtak: egy kisebb zsák bokacsonttal érkeztek, és közölték, köszönik, ők tudnak mindent, a csigacsont pöckölést évek óta játsszák. No igen, egyikük tibetista privátban...

Az első klubnap tanulsága csak annyi, hogy jó ez így, biztos, hogy folytatjuk (Azon el kell gondolkozni, hogy nagyobb szabású klub eseményt bőven elég havonta rendezni ugyan, viszont a gyakorlás lehetőségét sűrűbben kell biztosítanunk!)

 

klub

2016\10\13

Sagaj Klub - első alkalom 2016. október 17-én!

Hétfőn kezdődik valami különleges!!

A DocuArt moziban elindul a mongol birkabokacsont lövő klub. A klub alapító én (Füredi Zoltán) vagyok, meg én is fogom bemutatni a játékot, én leszek az edző és a sportvezető is. Kicsit kellemetlen, hogy én sem tudok lőni, de amíg nem találok egy "mergent", vagyis mesterlövészt, addig ez lesz:)
Mongol Sagaj Klub lesz a neve. A játék lényege, hogy egy csontdarabkával majdnem 5 méterről lőve megpróbálunk eltalálni táblára kirakott birka bokacsontokat. Emellett játszunk még mindenféle mongol játékot is.
Akit érdekel, hogy hogy boldogulunk a bokacsontokkal, az jöjjön!

Időpont: 2016. október 17. 17 órától

Helyszín: DocuArt mozi, 1092. Budapest, Ráday u. 18. - Erkel u. 15. (Bejárat az Erkel utcából.)

klub